<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
    <!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM/DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.2 20120330//EN" "http://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.2/JATS-journalpublishing1.dtd">
    <!--<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="article.xsl">-->
<article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ns0="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" article-type="research-article" dtd-version="1.2" xml:lang="en">
	<front>
		<journal-meta>
			<journal-id journal-id-type="issn">2303-9868</journal-id>
			<journal-id journal-id-type="eissn">2227-6017</journal-id>
			<journal-title-group>
				<journal-title>Международный научно-исследовательский журнал</journal-title>
			</journal-title-group>
			<issn pub-type="epub">2303-9868</issn>
			<publisher>
				<publisher-name>ООО Цифра</publisher-name>
			</publisher>
		</journal-meta>
		<article-meta>
			<article-id pub-id-type="doi">10.60797/IRJ.2026.167.36</article-id>
			<article-categories>
				<subj-group>
					<subject>Brief communication</subject>
				</subj-group>
			</article-categories>
			<title-group>
				<article-title>ЧИСЛЕННОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ НЕСТАЦИОНАРНЫХ ПРОЦЕССОВ ТЕПЛОМАССОПЕРЕНОСА В БУРОВОЙ СКВАЖИНЕ</article-title>
			</title-group>
			<contrib-group>
				<contrib contrib-type="author" corresp="yes">
					<contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0009-0008-8707-725X</contrib-id>
					<name>
						<surname>Киряков</surname>
						<given-names>Даниил Андреевич</given-names>
					</name>
					<email>kiryakov17fsj@mail.ru</email>
					<xref ref-type="aff" rid="aff-1">1</xref>
				</contrib>
				<contrib contrib-type="author">
					<name>
						<surname>Труфанова</surname>
						<given-names>Наталия Михайловна</given-names>
					</name>
					<email>trufanova@pstu.ru</email>
					<xref ref-type="aff" rid="aff-1">1</xref>
				</contrib>
			</contrib-group>
			<aff id="aff-1">
				<label>1</label>
				<institution>Пермский национальный исследовательский политехнический университет</institution>
			</aff>
			<pub-date publication-format="electronic" date-type="pub" iso-8601-date="2026-05-18">
				<day>18</day>
				<month>05</month>
				<year>2026</year>
			</pub-date>
			<pub-date pub-type="collection">
				<year>2026</year>
			</pub-date>
			<volume>9</volume>
			<issue>167</issue>
			<fpage>1</fpage>
			<lpage>9</lpage>
			<history>
				<date date-type="received" iso-8601-date="2026-03-24">
					<day>24</day>
					<month>03</month>
					<year>2026</year>
				</date>
				<date date-type="accepted" iso-8601-date="2026-04-23">
					<day>23</day>
					<month>04</month>
					<year>2026</year>
				</date>
			</history>
			<permissions>
				<copyright-statement>Copyright: &amp;#x00A9; 2022 The Author(s)</copyright-statement>
				<copyright-year>2022</copyright-year>
				<license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">
					<license-p>
						This is an open-access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC-BY 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and source are credited. See 
						<uri xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</uri>
					</license-p>
					.
				</license>
			</permissions>
			<self-uri xlink:href="https://research-journal.org/archive/5-167-2026-may/10.60797/IRJ.2026.167.36"/>
			<abstract>
				<p>Бурение скважин в условиях высоких пластовых температур сопряжено с риском перегрева и снижения работоспособности бурового инструмента. Для обоснованного выбора режимов охлаждения и параметров работы буровой установки необходима достоверная информация о температурном состоянии забоя и его изменении во времени. Существующие математические модели часто используют ряд допущений, которые не позволяет учесть динамику процессов тепломассопереноса, влияние теплофизических свойств горных пород и реальную конструктивную схему буровой колонны. Целью работы является разработка нестационарной математической модели тепломассопереноса в скважине в процессе бурения. Модель реализована методом конечных элементов в программном комплексе ANSYS и описывает сопряжённые гидродинамические и тепловые процессы в циркулирующем буровом растворе, элементах колонны и цементном кольце. Разработанная модель позволяет исследовать динамику теплопереноса, а также оценить тепловое влияние долота на температуру в забое скважины. В ходе численного моделирования получены поля скоростей и температур в прямом и обратном потоках, а также температурные поля во всем объеме скважины в различные моменты времени, что имеет практическое значение для оптимизации технологических режимов бурения и предотвращения термических повреждений оборудования.</p>
			</abstract>
			<kwd-group>
				<kwd>буровая скважина</kwd>
				<kwd> нестационарный тепломассоперенос</kwd>
				<kwd> буровой раствор</kwd>
				<kwd> математическая модель</kwd>
				<kwd> метод конечных объемов</kwd>
			</kwd-group>
		</article-meta>
	</front>
	<body>
		<sec>
			<title>HTML-content</title>
			<p>1. Введение</p>
			<p>Буровые скважины являются ключевым элементом добывающей инфраструктуры и требуют точного прогнозирования тепловых режимов, что особенно критично при эксплуатации в высокотемпературных геологических формациях. Традиционные методы анализа зачастую используют стационарные или квазистационарные математические модели, что существенно снижает точность прогнозов и надёжность расчётов [1], [2].</p>
			<p>Комплексное исследование процессов тепломассопереноса в системе «буровой раствор — элементы конструкции скважины — породный массив» имеет принципиальное значение для предотвращения термических повреждений бурового оборудования. Особую актуальность приобретает анализ теплового влияния долота, размеров массива горных пород, а также скорости циркуляции бурового раствора на изменение температурного поля во времени [3], [4].</p>
			<p>В рамках данного исследования разработана математическая модель нестационарного тепломассопереноса, предназначенная для прогнозирования динамики температурных полей в буровой системе. Модель базируется на системе уравнений сохранения в нестационарной осесимметричной постановке и позволяет проводить оптимизацию технологических параметров работы скважины с учётом временной зависимости тепловых и гидродинамических процессов.</p>
			<p>2. Постановка задачи</p>
			<p>Теплоноситель подается от устья скважины и, двигаясь по колонне бурильных труб, достигает нижней точке на глубине 4000 м, после чего, поднимается обратно к устью по затрубному пространству между бурильной и эксплуатационной колоннами. Циркуляция бурового раствора направлена на вынос выбуренных пород и охлаждения бурильного инструмента во избежание его преждевременного выхода из строя [5].</p>
			<p>На рис. 1 представлена геометрическая модель буровой скважины, диаметр в зоне подачи бурового раствора составляет 108,62 мм, в зоне выхода бурового раствора диаметр равен 149,92 мм.</p>
			<p>Рассматривалась стационарная и нестационарная задачи турбулентного тепломассопереноса в осесимметричной постановке. Для описания турбулентного переноса использовалась высокорейнольдсовая standard k‑epsilon модель из семейства моделей RANS (осреднённые по Рейнольдсу уравнения Навье-Стокса).</p>
			<p>При математическом моделировании процессов тепломассопереноса в буровой скважине были приняты следующие допущения:</p>
			<p>· задача осесимметричная;</p>
			<p>· на границе раздела разнородных сред задавалось условие идеального теплового контакта;</p>
			<p>· на твердых поверхностях задавались условия прилипания и не проникновения для скоростей;</p>
			<p>· теплофизические свойства твердых материалов и реологические свойства бурового раствора постоянны;</p>
			<p>· вынос на поверхность выбуренных пород не учитывается;</p>
			<p>· бесконечный массив горных пород заменен ограниченной областью;</p>
			<p>· теплофизические свойства горных пород не изменяются по глубине;</p>
			<p>· буровой раствор — несжимаемая жидкость.</p>
			<fig id="F1">
				<label>Figure 1</label>
				<caption>
					<p>Схематическое представление скважины в продольном сечении с установленными граничными условиями включает в себя следующие элементы: 1 – буровой раствор; 2 – трубы СБТ (кондуктор, 1-ая промежуточная колонна, 2-ая промежуточная колонна, эксплуатационная колонна, колонна бурильных труб); 3 – цементная заливка; 4 – грунт; 5 – долото</p>
				</caption>
				<alt-text>Схематическое представление скважины в продольном сечении с установленными граничными условиями включает в себя следующие элементы: 1 – буровой раствор; 2 – трубы СБТ (кондуктор, 1-ая промежуточная колонна, 2-ая промежуточная колонна, эксплуатационная колонна, колонна бурильных труб); 3 – цементная заливка; 4 – грунт; 5 – долото</alt-text>
				<graphic ns0:href="/media/images/2026-05-12/4504fed7-72dd-4017-8d04-5b8e9ccf7b12.png"/>
			</fig>
			<fig id="F2">
				<label>Figure 2</label>
				<caption>
					<p>Геотерма</p>
				</caption>
				<alt-text>Геотерма</alt-text>
				<graphic ns0:href="/media/images/2026-05-12/009e2aa5-dd63-47e9-90dc-19378def2431.png"/>
			</fig>
			<p>Разработанная математическая модель движения и теплопереноса в скважине основывается на законах сохранения массы, количества движения и энергии с учетом сделанных допущений в осесимметричной постановке имеет следующий вид:</p>
			<p>Уравнения переноса (уравнения Навье–Стокса, осреднённые по Рейнольдсу):</p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:mtable>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:msub>
									<mml:mi>ρ</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>i</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>t</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>z</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>=</mml:mo>
								<mml:mo>−</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>P</mml:mi>
												</mml:mrow>
												<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
											</mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>μ</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>i</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:msup>
												<mml:mo>∂</mml:mo>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msup>
												<mml:mi>r</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mn>1</mml:mn>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:msup>
												<mml:mo>∂</mml:mo>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msup>
												<mml:mi>z</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>−</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:msup>
												<mml:mi>r</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mn>1</mml:mn>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mo>−</mml:mo>
									<mml:mi>r</mml:mi>
									<mml:msub>
										<mml:mi>ρ</mml:mi>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>i</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:msup>
										<mml:mrow>
											<mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msubsup>
														<mml:mi>v</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>i</mml:mi>
															<mml:mi>r</mml:mi>
														</mml:mrow>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>′</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msubsup>
												</mml:mrow>
												<mml:mo accent="true">―</mml:mo>
											</mml:mover>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mn>2</mml:mn>
										</mml:mrow>
									</mml:msup>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mo>−</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mi>ρ</mml:mi>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>i</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msubsup>
												<mml:mi>v</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>′</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msubsup>
											<mml:msubsup>
												<mml:mi>v</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>′</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msubsup>
										</mml:mrow>
										<mml:mo accent="true">―</mml:mo>
									</mml:mover>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
					</mml:mtable>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:mtable>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:msub>
									<mml:mi>ρ</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>i</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>z</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>t</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>z</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>z</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>z</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>=</mml:mo>
								<mml:mo>−</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>P</mml:mi>
												</mml:mrow>
												<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
											</mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>μ</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>i</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:msup>
												<mml:mo>∂</mml:mo>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
											<mml:mrow>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:msub>
															<mml:mi>v</mml:mi>
															<mml:mrow>
																<mml:msub>
																	<mml:mi>i</mml:mi>
																	<mml:mrow>
																		<mml:mi>z</mml:mi>
																	</mml:mrow>
																</mml:msub>
															</mml:mrow>
														</mml:msub>
													</mml:mrow>
													<mml:mo accent="true">―</mml:mo>
												</mml:mover>
											</mml:mrow>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msup>
												<mml:mi>r</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mn>1</mml:mn>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>z</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:msup>
												<mml:mo>∂</mml:mo>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:msub>
														<mml:mi>i</mml:mi>
														<mml:mrow>
															<mml:mi>z</mml:mi>
														</mml:mrow>
													</mml:msub>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:msup>
												<mml:mi>z</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mn>2</mml:mn>
												</mml:mrow>
											</mml:msup>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mn>1</mml:mn>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mo>−</mml:mo>
									<mml:mi>r</mml:mi>
									<mml:msub>
										<mml:mi>ρ</mml:mi>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>i</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msubsup>
												<mml:mi>v</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>′</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msubsup>
											<mml:msubsup>
												<mml:mi>v</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>′</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msubsup>
										</mml:mrow>
										<mml:mo accent="true">―</mml:mo>
									</mml:mover>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mo>−</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mi>ρ</mml:mi>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>i</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msubsup>
												<mml:mi>v</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>′</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msubsup>
										</mml:mrow>
										<mml:mo accent="true">―</mml:mo>
									</mml:mover>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
					</mml:mtable>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>Уравнение переноса для кинетической энергии турбулентности k:</p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:mtable>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mi>ρ</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mi>k</mml:mi>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
										</mml:mrow>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>t</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mi>ρ</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mi>k</mml:mi>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
										</mml:mrow>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mi>ρ</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mi>k</mml:mi>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
										</mml:mrow>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>=</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">[</mml:mo>
									<mml:mrow>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mi>μ</mml:mi>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
										<mml:mo>+</mml:mo>
										<mml:mfrac>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>μ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>t</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>σ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>k</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
										</mml:mfrac>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>k</mml:mi>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">]</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">[</mml:mo>
									<mml:mrow>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mi>μ</mml:mi>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
										<mml:mo>+</mml:mo>
										<mml:mfrac>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>μ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>t</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>σ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>k</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
										</mml:mfrac>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>k</mml:mi>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>z</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">]</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>G</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>k</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>G</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>b</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mo>−</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>ρ</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>i</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mi>ε</mml:mi>
								<mml:mo>−</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>Y</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>M</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
					</mml:mtable>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>Уравнение переноса для скорости диссипации кинетической энергии турбулентности </p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:mtable>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mi>ρ</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mi>ε</mml:mi>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
										</mml:mrow>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>t</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mi>ρ</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mi>ε</mml:mi>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
										</mml:mrow>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mi>ρ</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mi>ε</mml:mi>
											<mml:msub>
												<mml:mover>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>v</mml:mi>
													</mml:mrow>
													<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
												</mml:mover>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
										</mml:mrow>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>=</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">[</mml:mo>
									<mml:mrow>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mi>μ</mml:mi>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
										<mml:mo>+</mml:mo>
										<mml:mfrac>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>μ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>t</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>σ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>ε</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
										</mml:mfrac>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>ε</mml:mi>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">]</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">[</mml:mo>
									<mml:mrow>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mi>μ</mml:mi>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
										<mml:mo>+</mml:mo>
										<mml:mfrac>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>μ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>t</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>σ</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>ε</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
											</mml:mrow>
										</mml:mfrac>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>ε</mml:mi>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>z</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">]</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>ρ</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>i</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:msub>
									<mml:mi>C</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mn>1</mml:mn>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mi>S</mml:mi>
								<mml:mi>ε</mml:mi>
								<mml:mo>−</mml:mo>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mo>−</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>ρ</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>i</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:msub>
									<mml:mi>C</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mn>2</mml:mn>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:msup>
											<mml:mi>ε</mml:mi>
											<mml:mrow>
												<mml:mn>2</mml:mn>
											</mml:mrow>
										</mml:msup>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>k</mml:mi>
										<mml:mo>+</mml:mo>
										<mml:msqrt>
											<mml:mrow>
												<mml:msub>
													<mml:mi>v</mml:mi>
													<mml:mrow>
														<mml:mi>i</mml:mi>
													</mml:mrow>
												</mml:msub>
												<mml:mi>ε</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msqrt>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:msub>
									<mml:mi>C</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mn>1</mml:mn>
										<mml:mi>ε</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>ε</mml:mi>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>k</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:msub>
									<mml:mi>C</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mn>3</mml:mn>
										<mml:mi>ε</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
								<mml:msub>
									<mml:mi>G</mml:mi>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>b</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:msub>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
					</mml:mtable>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>Турбулентная вязкость :</p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:msub>
						<mml:mi>μ</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>t</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:mo>=</mml:mo>
					<mml:msub>
						<mml:mi>ρ</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>i</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:msub>
						<mml:mi>C</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>μ</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:mfrac>
						<mml:mrow>
							<mml:msup>
								<mml:mi>k</mml:mi>
								<mml:mrow>
									<mml:mn>2</mml:mn>
								</mml:mrow>
							</mml:msup>
						</mml:mrow>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>ε</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:mfrac>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>Уравнение несжимаемости:</p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:mo>−</mml:mo>
					<mml:msub>
						<mml:mi>ρ</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>i</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:mrow>
						<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mn>1</mml:mn>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mi>r</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:mi>r</mml:mi>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mi>r</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
						<mml:mo>+</mml:mo>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mi>z</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
						<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
					</mml:mrow>
					<mml:mo>=</mml:mo>
					<mml:mn>0</mml:mn>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>Уравнение энергии для теплоносителя:</p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:mtable>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
											<mml:msub>
												<mml:mi>ρ</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>i</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
											<mml:mi>E</mml:mi>
											<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
										</mml:mrow>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>t</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>r</mml:mi>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">[</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mrow>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mi>ρ</mml:mi>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
										<mml:mi>E</mml:mi>
										<mml:mo>+</mml:mo>
										<mml:mi>p</mml:mi>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">]</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">[</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mrow>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
										<mml:msub>
											<mml:mi>ρ</mml:mi>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>i</mml:mi>
											</mml:mrow>
										</mml:msub>
										<mml:mi>E</mml:mi>
										<mml:mo>+</mml:mo>
										<mml:mi>p</mml:mi>
										<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">]</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>=</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mi>r</mml:mi>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>r</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mi>k</mml:mi>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>e</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>T</mml:mi>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>r</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>r</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mo stretchy="false">(</mml:mo>
									<mml:mi>τ</mml:mi>
									<mml:msub>
										<mml:mo stretchy="false">)</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>e</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
								<mml:mo>+</mml:mo>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
						<mml:mtr>
							<mml:mtd columnalign="left">
								<mml:mo>+</mml:mo>
								<mml:mfrac>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
									</mml:mrow>
									<mml:mrow>
										<mml:mo>∂</mml:mo>
										<mml:mi>z</mml:mi>
									</mml:mrow>
								</mml:mfrac>
								<mml:mrow>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mi>k</mml:mi>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>e</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mfrac>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>T</mml:mi>
										</mml:mrow>
										<mml:mrow>
											<mml:mo>∂</mml:mo>
											<mml:mi>z</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:mfrac>
									<mml:mo>+</mml:mo>
									<mml:msub>
										<mml:mover>
											<mml:mrow>
												<mml:mi>v</mml:mi>
											</mml:mrow>
											<mml:mo stretchy="true">¯</mml:mo>
										</mml:mover>
										<mml:mrow>
											<mml:msub>
												<mml:mi>i</mml:mi>
												<mml:mrow>
													<mml:mi>z</mml:mi>
												</mml:mrow>
											</mml:msub>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mo stretchy="false">(</mml:mo>
									<mml:mi>τ</mml:mi>
									<mml:msub>
										<mml:mo stretchy="false">)</mml:mo>
										<mml:mrow>
											<mml:mi>e</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
											<mml:mi>f</mml:mi>
										</mml:mrow>
									</mml:msub>
									<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
								</mml:mrow>
							</mml:mtd>
						</mml:mtr>
					</mml:mtable>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>Уравнение энергии для твердых элементов конструкции:</p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:msub>
						<mml:mi>ρ</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>j</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:msub>
						<mml:mi>c</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>j</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:mfrac>
						<mml:mrow>
							<mml:mo>∂</mml:mo>
							<mml:mi>T</mml:mi>
						</mml:mrow>
						<mml:mrow>
							<mml:mo>∂</mml:mo>
							<mml:mi>t</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:mfrac>
					<mml:mo>=</mml:mo>
					<mml:msub>
						<mml:mi>λ</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>j</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:mfrac>
						<mml:mrow>
							<mml:mn>1</mml:mn>
						</mml:mrow>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>r</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:mfrac>
					<mml:mfrac>
						<mml:mrow>
							<mml:mo>∂</mml:mo>
						</mml:mrow>
						<mml:mrow>
							<mml:mo>∂</mml:mo>
							<mml:mi>r</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:mfrac>
					<mml:mrow>
						<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
						<mml:mi>r</mml:mi>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mi>T</mml:mi>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mi>r</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
						<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
					</mml:mrow>
					<mml:mo>+</mml:mo>
					<mml:msub>
						<mml:mi>λ</mml:mi>
						<mml:mrow>
							<mml:mi>j</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:msub>
					<mml:mfrac>
						<mml:mrow>
							<mml:mo>∂</mml:mo>
						</mml:mrow>
						<mml:mrow>
							<mml:mo>∂</mml:mo>
							<mml:mi>z</mml:mi>
						</mml:mrow>
					</mml:mfrac>
					<mml:mrow>
						<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="prefix">(</mml:mo>
						<mml:mfrac>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mi>T</mml:mi>
							</mml:mrow>
							<mml:mrow>
								<mml:mo>∂</mml:mo>
								<mml:mi>z</mml:mi>
							</mml:mrow>
						</mml:mfrac>
						<mml:mo stretchy="true" fence="true" form="postfix">)</mml:mo>
					</mml:mrow>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>здесь r, z — цилиндрические координаты; </p>
			<p>i, j — индексы исследуемых областей: </p>
			<p>i – теплоноситель, </p>
			<p>j=1 — трубы СБТ (кондуктор, 1-ая промежуточная колонна, 2-ая промежуточная колонна, эксплуатационная колонна, колонна бурильных труб); </p>
			<p>j=2 — цементная заливка; </p>
			<p>j=3 — грунт; </p>
			<p>j=4 — долото;</p>
			<p>T — температура; </p>
			<p>t — время;</p>
			<mml:math display="inline">
				<mml:mrow>
					<mml:mover>
						<mml:mrow>
							<mml:msub>
								<mml:mi>P</mml:mi>
								<mml:mi>l</mml:mi>
							</mml:msub>
						</mml:mrow>
						<mml:mo accent="true">―</mml:mo>
					</mml:mover>
				</mml:mrow>
			</mml:math>
			<p>— осредненное давление;</p>
			<p>µ</p>
			<p>— вязкость среды;</p>
			<p>[LATEX_FORMULA]\overline{V_r}[/LATEX_FORMULA], [LATEX_FORMULA]\overline{V_z}[/LATEX_FORMULA]— осредненные компоненты вектора скорости;</p>
			<p>— плотность среды; </p>
			<p>— коэффициент теплопроводности среды;</p>
			<p> — эффективный коэффициент теплопроводности;</p>
			<p> — эффективный тензор напряжений.</p>
			<p>Для описания зависимости плотности, теплоемкости и теплопроводности бурового раствора на основе калия от температуры использовались выражения, приведенные в статье [6].</p>
			<table-wrap id="T1">
				<label>Table 1</label>
				<caption>
					<p>Теплофизические свойства материалов</p>
				</caption>
				<table>
					<tr>
						<td>Материал</td>
						<td>Плотность, </td>
						<td>Теплоемкость, </td>
						<td>Теплопроводность, </td>
						<td>Вязкость, Па * с</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>Грунт</td>
						<td>2640</td>
						<td>920</td>
						<td>2,5</td>
						<td>–</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>Сталь</td>
						<td>7800</td>
						<td>400</td>
						<td>43,75</td>
						<td>–</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>Цемент</td>
						<td>1880</td>
						<td>2000</td>
						<td>0,70</td>
						<td>–</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>Буровой раствор</td>
						<td>1700</td>
						<td>1836</td>
						<td>0,86</td>
						<td>0,0435</td>
					</tr>
				</table>
			</table-wrap>
			<table-wrap id="T2">
				<label>Table 2</label>
				<caption>
					<p>Граничные условия</p>
				</caption>
				<table>
					<tr>
						<td>Обозначение</td>
						<td>Назначение</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>ГУ1</td>
						<td>Ось симметрии</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>ГУ2</td>
						<td>Геотерма</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>ГУ3</td>
						<td>На входе в колонну задавалась эпюра скоростей для теплоносителя, соответствующая объемному расходу равному 0,028 м3/с и температура равная 30 °С</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>ГУ4</td>
						<td>Статическое давление</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>ГУ5</td>
						<td>Температура 131 °С</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>ГУ6</td>
						<td>коэффициент теплоотдачи 30 Вт/(м2·℃)</td>
					</tr>
					<tr>
						<td>ГУ7</td>
						<td>Тепловой поток 200000 Вт/м3</td>
					</tr>
				</table>
			</table-wrap>
			<p>Решение системы дифференциальных уравнений с граничными условиями, приведенными в табл. 2, осуществлялось методом конечных объемов в программной среде ANSYS.</p>
			<p>Адекватность разработанной математической модели подтверждалась сравнением результатов с результатами других авторов [7], [8], [9].</p>
			<p>Результаты исследования нестационарных процессов тепломассопереноса в буровой скважине глубиной 2000 м приведены в статье [10].</p>
			<p>3. Основные результаты</p>
			<p>В результате решения поставленной задачи были получены поля температур и скоростей во всем объеме скважины.</p>
			<p>На рис. 3 представлены результаты анализа влияния размера массива грунта на температурное распределение в зоне подачи бурового раствора. Исследовались два варианта радиального размера: 5, 10 от оси скважины. Полученные температурные зависимости практически совпадают для рассмотренных областей горных пород. Максимальное расхождение температур не превышает 0,1 °C. Данный результат обосновывает выбор расчетной области с радиальным размером 5 метров для моделирования скважины глубиной 4000 метров, что позволяет существенно снизить вычислительные затраты.</p>
			<fig id="F3">
				<label>Figure 3</label>
				<caption>
					<p>Распределение температуры в зоне подачи бурового раствора для различных размеров горных пород</p>
				</caption>
				<alt-text>Распределение температуры в зоне подачи бурового раствора для различных размеров горных пород</alt-text>
				<graphic ns0:href="/media/images/2026-05-12/a1ab2ae0-a318-43ac-9222-e2402b4ae4d4.png"/>
			</fig>
			<fig id="F4">
				<label>Figure 4</label>
				<caption>
					<p>Поля температур при циркуляции раствора: а - 0 часов; б - 6 часов; в - 12 часов; г - 24 часа</p>
				</caption>
				<alt-text>Поля температур при циркуляции раствора: а - 0 часов; б - 6 часов; в - 12 часов; г - 24 часа</alt-text>
				<graphic ns0:href="/media/images/2026-05-12/f3be819a-01ff-40eb-8b51-4592a11356d9.png"/>
			</fig>
			<p>На рис. 4 приведены температурные поля в буровой скважине глубиной 4000 м при циркуляции бурового раствора с расходом 0,028 м3/с. В начальный момент времени (рис. 4а) температурное поле соответствует геотермическому распределению с температурой от устья скважины (0 °C) до забоя скважины (131 °C), что характеризует естественный геотермический градиент 0,03275 °C/м. С течением времени видно, как за счет циркуляции бурового раствора снижается температура в забое скважины и охлаждается массив горных пород. Так спустя 6 часов циркуляции (рис. 4б) наблюдается снижение температуры в забое скважины на 40 °C. По истечению 24 часов температура в забое скважины составит 81°C.На рис. 5 представлены зависимости температуры в забое от времени при различных расходах бурового раствора, демонстрирующие две характерные фазы: процесс активного охлаждения (0–24 ч) и процесс восстановления температуры после остановки циркуляции (24–48 ч). В начальный момент времени температура для всех исследуемых расходов (0,028, 0,032 и 0,036 м³/с) составляет 130 °C, что соответствует геотермическому распределению на глубине 4000 м. На начальном этапе (первые 2–3 часа) наблюдается резкое падение температуры, что характеризует интенсивное охлаждение. При увеличении расхода скорость охлаждение возрастает и устанавливаются более низкие значения температур: при расходе 0,036 м³/с температуры стабилизируется на уровне78,71 °C через 12 часов, в то время как при расходе 0,028 м³/с температуры составляет 84,92 °C. Дальнейшая циркуляция раствора до 24 часов приводит к следующим температурам в забое скважины: 82,07 °C; 78,69 °C; 75,74 °C для соответствующих значений расходов.</p>
			<fig id="F5">
				<label>Figure 5</label>
				<caption>
					<p>Изменение температуры в забое скважины от времени с циркуляцией и без циркуляции раствора при различных расходах</p>
				</caption>
				<alt-text>Изменение температуры в забое скважины от времени с циркуляцией и без циркуляции раствора при различных расходах</alt-text>
				<graphic ns0:href="/media/images/2026-05-12/abffa0ef-3b7b-44b3-a8ca-9a55d9cc812f.png"/>
			</fig>
			<p>После прекращения циркуляции наблюдается обратный процесс увеличения температуры за счет теплопритока от окружающего массива горных пород. Скорость восстановления температуры незначительно зависит от предшествующего режим охлаждения. Так, за первые 6 часов простоя (24–30 ч) температура восстанавливается более чем на 30–40°C. К 48-му часу температура для всех вариантов расхода асимптотически приближается к начальной пластовой Кривая без циркуляции демонстрирует сохранение начальной геотермической температуры на протяжении всего периода наблюдения.На рис. 6 представлены температурные поля в зоне забоя скважины при различных температурах подаваемого бурового раствора.</p>
			<p>Распределение температур демонстрирует сложный характер теплообмена между буровым раствором, элементами конструкции скважины и окружающим массивом горных пород. При подаче раствора с температурой 30 °C (рис. 6а) наблюдается формирование температурного градиента от центральной зоны к периферии, при этом температура на поверхности долота составляет 86 °C. Снижение температуры подаваемого раствора до 20 °C (рис. 6б) приводит к более эффективному охлаждению забоя, температура на поверхности долота снижается до 82 °C, что обеспечивает более благоприятные условия для работы бурильного инструмента. Дальнейшее уменьшение температуры бурового раствора до 10 °C (рис. 6в) обеспечивает наиболее интенсивное охлаждение с температурой в зоне долота около 78 °C. Визуализация температурных полей показывает, что охлаждающий эффект распространяется не только на зону непосредственного контакта с буровым раствором, но и проникает в прилегающий массив горных пород, что важно для оценки теплового воздействия процесса бурения на околоскважинное пространство. Результаты моделирования позволяют количественно оценить эффективность различных температурных режимов подачи бурового раствора и обосновать оптимальные параметры охлаждения для предотвращения перегрева бурильного инструмента.</p>
			<fig id="F6">
				<label>Figure 6</label>
				<caption>
					<p>Поля температур в зоне забоя для различных температур бурового раствора: а – 30 °С; б – 20 °С; в – 10 °С; 1 – долото; 2 – зона подачи бурового раствора; 3 – затрубное пространство; 4 – эксплуатационная колонна; 5 – цементная заливка; 6 – грунт; 7 – буровая колонна</p>
				</caption>
				<alt-text>Поля температур в зоне забоя для различных температур бурового раствора: а – 30 °С; б – 20 °С; в – 10 °С; 1 – долото; 2 – зона подачи бурового раствора; 3 – затрубное пространство; 4 – эксплуатационная колонна; 5 – цементная заливка; 6 – грунт; 7 – буровая колонна</alt-text>
				<graphic ns0:href="/media/images/2026-05-12/b4f0a4da-e905-4c19-a9eb-08b1cfc074fc.png"/>
			</fig>
			<p>4. Заключение</p>
			<p>Проведённый анализ динамики охлаждения и последующего прогрева в призабойной зоне показал, что временная зависимость температуры существенно определяется расходом циркулирующего бурового раствора. Конечное установившееся значение температуры формируется балансом между теплопритоком от пород и интенсивностью теплоотвода потоком бурового раствора. Увеличение расхода с 0,028 до 0,036 м³/с позволяет снизить равновесную температуру с 84,92 °C до 75,74 °C за 24 часа циркуляции.</p>
			<p>Отдельно исследовано влияние температуры поступающего раствора на тепловое состояние долота и призабойной зоны. Снижение температуры раствора на входе с 30 °C до 10 °C обеспечивает понижение температуры на рабочей поверхности долота с 86 °C до 78 °C, что критически важно для предотвращения перегрева аппарата телеметрии и сохранения механических свойств. Моделирование также выявило, что охлаждающий эффект распространяется за пределы непосредственного контакта, затрагивая цементное кольцо и прилегающий массив пород, что позволяет оценить масштаб теплового воздействия на конструкцию скважины.</p>
			<p>Таким образом, разработанная нестационарная модель позволяет количественно обосновать оптимальные технологические параметры (расход и температуру бурового раствора) для эффективного охлаждения забоя и предотвращения термических повреждений бурильного инструмента без избыточных энергетических и эксплуатационных затрат.</p>
		</sec>
		<sec sec-type="supplementary-material">
			<title>Additional File</title>
			<p>The additional file for this article can be found as follows:</p>
			<supplementary-material xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" id="S1" xlink:href="https://doi.org/10.5334/cpsy.78.s1">
				<!--[<inline-supplementary-material xlink:title="local_file" xlink:href="https://research-journal.org/media/articles/24508.docx">24508.docx</inline-supplementary-material>]-->
				<!--[<inline-supplementary-material xlink:title="local_file" xlink:href="https://research-journal.org/media/articles/24508.pdf">24508.pdf</inline-supplementary-material>]-->
				<label>Online Supplementary Material</label>
				<caption>
					<p>
						Further description of analytic pipeline and patient demographic information. DOI:
						<italic>
							<uri>https://doi.org/10.60797/IRJ.2026.167.36</uri>
						</italic>
					</p>
				</caption>
			</supplementary-material>
		</sec>
	</body>
	<back>
		<ack>
			<title>Acknowledgements</title>
			<p/>
		</ack>
		<sec>
			<title>Competing Interests</title>
			<p/>
		</sec>
		<ref-list>
			<ref id="B1">
				<label>1</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Wang N. Downhole Temperature Estimation of a Growing High-Temperature Wellbore Using a Modified Drift Flux Modeling Approach / N. Wang, M.S. Khaled, A. Luu [et al.] // SPE Annual Technical Conference and Exhibition, San Antonio, Texas, USA, October 2023. — 2023. — Paper SPE-214836-MS. — DOI: 10.2118/214836-MS.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B2">
				<label>2</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Fallah A. An Integrated Thermal and Multi-Phase Flow Model for Estimating Transient Temperature Dynamics During Drilling Operations / A. Fallah, Q. Gu, Z. Ma [et al.] // SPE/IADC International Drilling Conference and Exhibition, The Hague, The Netherlands, March 2019. — 2019. — Paper SPE-194083-MS. — DOI: 10.2118/194083-MS.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B3">
				<label>3</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Khaled M.S. Drilling Heat Maps for Active Temperature Management in Geothermal Wells / M.S. Khaled, D. Chen, P. Ashok [et al.] // SPE Journal. — 2023. — Vol. 28. — № 4. — P. 1577–1593. — DOI: 10.2118/210306-PA.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B4">
				<label>4</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Wang C. Wellbore-heat-transfer-model-based optimization and control for cooling downhole drilling fluid / C. Wang, H. Liu, G.-W. Yu [et al.] // Petroleum Science. — 2024. — Vol. 21. — Iss. 3. — P. 1835–1848. — DOI: 10.1016/j.petsci.2023.11.025.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B5">
				<label>5</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Khaled M.S. Strategies for Prevention of Downhole Tool Failure Caused by High Bottomhole Temperature in Geothermal and High-Pressure/High-Temperature Oil and Gas Wells / M.S. Khaled, N. Wang, P. Ashok [et al.] // SPE Drilling &amp;amp; Completion. — 2023. — Vol. 38. — № 2. — P. 243–260. — DOI: 10.2118/212550-PA.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B6">
				<label>6</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Mao L. Temperature prediction of geothermal drilling considering the drilling fluid / L. Mao, Y. Liu, C. Wei [et al.] // Renewable Energy. — 2024. — Vol. 237. — Pt. A. — Art. 121489.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B7">
				<label>7</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Yang A. Solution and Analysis of Wellbore Temperature and Pressure Field Coupling Model under Lost Circulation / A. Yang, Z. Zhu, N. Zhang [et al.] // ACS Omega. — 2022. — Vol. 7. — № 31. — P. 27560–27572. — DOI: 10.1021/acsomega.2c04185.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B8">
				<label>8</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Feng F. Analytical modeling of wellbore-formation coupled temperature field during drilling fluid circulation process: preprint / F. Feng, Y. Zhang, Y. Zhang [et al.]. — 2025. — DOI: 10.2139/ssrn.5436260.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B9">
				<label>9</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Jang M. The Transient Thermal Disturbance in Surrounding Formation During Drilling Circulatio: preprint / M. Jang, T.S. Chun, J. An. — 2022. — DOI: 10.2139/ssrn.4178383.</mixed-citation>
			</ref>
			<ref id="B10">
				<label>10</label>
				<mixed-citation publication-type="confproc">Киряков Д.А. Математическое моделирование процессов тепломассопереноса в буровой скважине / Д.А. Киряков, Н.М. Труфанова // Научно-технический вестник Поволжья. — 2025. — № 7. — С. 36–39.</mixed-citation>
			</ref>
		</ref-list>
	</back>
	<fundings/>
</article>